De Coloribus / Goethe

(geen citaat)

Noot: Goethe probeerde de laatmiddeleeuwse aristoteliaanse kleurentheorie [1], die ruim een eeuw eerder wetenschappelijk was ontkracht door Newton, te verenigen met de (door Newton geïntroduceerde) prismatische kleurencirkel [2].
Het meest opmerkelijke in Goethe's kleurentheorie is de mystificatie van de kleur rood, dat hij 'purpur' noemt [3]. De bewering dat die kleur 'alle kleuren bevat' werd mogelijk ontleend aan Plato [4] of aan de 15e eeuwse heraldiek [5].

1) zie Chalcidius, Bartholomeus Anglicus, Aguilonius.
2) De prismatische opeenvolging 'rood-oranje-geel-groen-blauw-(indigo)-violet', weergegeven in een cirkel waarin rood en violet naast elkaar liggen; voor het eerst opgetekend door Newton 1704, daarna o.a. Boutet 1708, Harris 1766, Runge 1810.
3) Farbenlehre, 6, 792-793. Purpur [lees: puur-puur] is niet hetzelfde als de roodpaarse kleur purper, maar Goethes benaming voor 'ultiem rood', dat hij laat ontstaan uit 'geelrood' en 'blauwrood'. Hij geeft o.a. karmijnrood als voorbeeld.
4) Zie Plato (C). De kleur 'verblindend' (een mix van alle soorten kleur) wordt volgens Plato veroorzaakt door het botsen of samenkomen van twee soorten vuur (Gr. 'pur').
5) De heraldische kleur 'pourpre' wordt door Sicille omschreven als een mengsel van alle kleuren. In 1678 schrijft Samuel van Hoogstraten: "'t Purper wort Mercurius toegewijt. By ons zijn de lakken in gebruik, niet alleen de paersse, maer ook de Blaeuwe, Groene, en Bruine, of schietgeelverwige."